Rok 2026 miał być punktem zwrotnym dla raportowania ESG w Polsce. I jest, choć nie do końca tak, jak pierwotnie planowano. Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), wdrożona do polskiego prawa ustawą z 6 grudnia 2024 roku jako nowelizacja ustawy o rachunkowości, przeszła w międzyczasie istotne modyfikacje za sprawą pakietu Omnibus I. Ustawa z 28 lipca 2025 roku wdrażająca dyrektywę stop-the-clock przesunęła część terminów i podniosła progi obowiązku raportowania dla kolejnych fal przedsiębiorstw. Dla wielu firm brzmi to jak dobra wiadomość. I rzeczywiście nią jest, ale tylko dla tych, które rozumieją, co tak naprawdę się zmieniło, a co nie.
Bo jedno pozostaje niezmienne: największe przedsiębiorstwa, zatrudniające powyżej 1000 osób lub osiągające przychody powyżej 450 milionów euro, nadal podlegają pełnemu obowiązkowi raportowania bez żadnych ulg. Firmy z drugiej fali, czyli duże spółki zatrudniające powyżej 250 pracowników lub spełniające progi 40 mln euro obrotu albo 20 mln euro sumy bilansowej, publikują swoje pierwsze sprawozdania ESG za rok 2025 właśnie w 2026 roku. A poza formalnym obowiązkiem raportowania istnieje jeszcze coś, o czym mówi się znacznie rzadziej: presja łańcucha dostaw, która dotyka firmy niezależnie od tego, czy same podlegają CSRD czy nie.
Łańcuch dostaw jako niewidoczny mechanizm presji ESG
Dyrektywa CSRD nakłada na duże podmioty obowiązek raportowania nie tylko własnych emisji i działań, ale też danych dotyczących ich łańcucha wartości, w tym dostawców i podwykonawców. W praktyce oznacza to, że firma zatrudniająca 50 osób, formalnie niepodlegająca CSRD, może otrzymać od swojego kontrahenta kwestionariusz ESG z pytaniami o emisje CO₂, gospodarkę odpadami, zużycie energii i politykę środowiskową. Brak odpowiedzi lub odpowiedź nieprzekonująca może skutkować utratą kontraktu, bo dla dużego odbiorcy niezgodność ESG w łańcuchu dostaw to ryzyko w jego własnym raporcie.
Mechanizm ten działa już teraz i dotyczy firm, które nawet przez chwilę nie myślały, że ESG jest ich problemem. Banki i instytucje finansowe od kilku lat stosują kryteria ESG przy ocenie zdolności kredytowej i przyznawaniu finansowania. Fundusze inwestycyjne na rynku UE funkcjonują w reżimie rozporządzenia SFDR, które zobowiązuje je do klasyfikowania produktów według kryteriów zrównoważonego finansowania. Firma bez żadnej dokumentacji środowiskowej, bez możliwości wykazania emisji scope 1 i 2, bez polityki zarządzania odpadami, staje się dla tych podmiotów inwestycją o podwyższonym ryzyku, co przekłada się bezpośrednio na warunki finansowania albo na odmowę.
Co konkretnie musi zawierać raport ESG i gdzie firmy popełniają błędy
Raport sporządzony zgodnie z Europejskimi Standardami Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) to nie dokument dowolny. Jego zakres wyznaczony jest przez tak zwaną podwójną istotność, czyli ocenę tego, jak kwestie ESG wpływają na wyniki finansowe firmy i jak działalność firmy wpływa na środowisko oraz społeczeństwo. Oba wymiary muszą być ocenione i udokumentowane, a nie jedynie zadeklarowane.
Najczęstszy błąd, który pojawia się w pierwszych raportach CSRD, to podawanie danych szacunkowych bez wskazania metodologii. Audytorzy weryfikujący sprawozdania ESG, bo atestacja przez biegłego rewidenta jest elementem obowiązku, w pierwszej kolejności sprawdzają wiarygodność źródeł danych. Firmy, które przez lata nie prowadziły ewidencji emisji do KOBiZE, nie dokumentowały bilansów odpadów w BDO, nie monitorowały zużycia energii w podziale na źródła, stają przed koniecznością odtworzenia tych danych, co jest kosztowne i czasochłonne. Drugi powszechny błąd to generyczny raport, który mógłby dotyczyć praktycznie każdej branży. Wymagania ESRS zakładają, że raport odnosi się do specyficznych ryzyk i szans danego sektora, co wymaga analizy istotności przeprowadzonej z udziałem interesariuszy firmy.
Raportowanie środowiskowe jako system, nie jednorazowy projekt
Zasadniczy problem z podejściem wielu firm do ESG polega na tym, że traktują raport jako produkt do złożenia raz w roku, zamiast jako wynik systemu działającego przez cały rok. Raportowanie emisji CO₂ wymaga bieżącego gromadzenia danych o zużyciu paliw, energii i surowców. Raportowanie gospodarki odpadami wymaga prawidłowej ewidencji w BDO, aktualnych pozwoleń na wytwarzanie odpadów i udokumentowanego przekazywania ich uprawnionym podmiotom. Raportowanie zużycia wody wymaga pomiarów i pozwoleń wodnoprawnych tam, gdzie są wymagane. Żadnej z tych danych nie da się wiarygodnie odtworzyć z pamięci na etapie pisania raportu.
Outsourcing środowiskowy, czyli powierzenie bieżących obowiązków środowiskowych firmie doradczej zamiast zatrudniania etatowego specjalisty, jest w tym kontekście rozwiązaniem, które coraz więcej firm traktuje nie jako koszt, ale jako inwestycję w compliance. Specjalista ds. ochrony środowiska zatrudniony na pełen etat generuje stałe koszty niezależnie od zmiennego zapotrzebowania na konkretne usługi, od złożenia sprawozdań przez sporządzenie wniosków o pozwolenia po przygotowanie do kontroli WIOŚ. Korzystając z zewnętrznego doradztwa, firma płaci za faktycznie zrealizowane zadania i ma dostęp do aktualizowanej na bieżąco wiedzy o zmieniających się przepisach, co przy dynamice regulacyjnej lat 2025-2026 jest argumentem trudnym do przecenienia.
Jak doradztwo środowiskowe przekłada się na ochronę finansowania i kontraktów
Firma, która może wykazać kompletną, weryfikowalną dokumentację środowiskową, prowadzoną na bieżąco, a nie odtworzoną na potrzeby raportu, ma znacznie silniejszą pozycję w trzech konkretnych sytuacjach. Po pierwsze, w procesie due diligence przed pozyskaniem finansowania bankowego lub inwestycyjnego, gdzie brak dokumentacji ESG lub jej niska jakość przekłada się na wyższe ryzyko oceniane przez analityków. Po drugie, w postępowaniach przetargowych, w których coraz więcej zamawiających, zarówno publicznych, jak i prywatnych, uwzględnia kryteria środowiskowe i ESG jako element oceny oferty. Po trzecie, w negocjacjach z dużymi kontrahentami, którzy sami podlegają CSRD i potrzebują danych od swoich dostawców do własnych raportów.
Ochronasrodowiska.pl wspiera przedsiębiorców w całym spektrum tych obowiązków: od bieżącej ewidencji odpadów i raportowania do KOBiZE, przez sporządzanie operatów wodnoprawnych i pyłowo-gazowych, po audyty środowiskowe weryfikujące zgodność z aktualnym stanem prawnym i przygotowanie do wymogów ESG. Dla firm, które stają przed pierwszym raportem CSRD lub przed pytaniami ESG od kontrahentów, punktem wyjścia jest audyt identyfikujący luki w dokumentacji i obowiązkach formalnych. To, co zostanie zidentyfikowane i naprawione w ramach audytu, nie zaskoczy ani podczas kontroli WIOŚ, ani w trakcie weryfikacji raportu przez biegłego rewidenta, ani w ankiecie od kluczowego klienta.